Gmina Brenna

Brenna położona jest w dolinie rzeki Brennicy, a w jej skład wchodzą trzy wsie posiadające długą historię: Brenna, Górki Wielkie i Górki Małe. Górki Wielkie zostały wymienione w spisie miejscowości Księstwa Cieszyńskiego już w 1305 roku. Wieś od wieków była własnością kolejnych rodzin szlacheckich: Góreckich (1521 - 1697), Marklowskich (1734 - 1802), księcia cieszyńskiego. Dolina Brennicy była zasiedlana w górę rzeki. Po powstaniu Górek Wielkich osadnicy przybywali na tereny, które obejmują dziś swym zasięgiem Górki Małe, a następnie wieś Brenną. Pierwsza wzmianka o Brennej w aktach historycznych pochodzi z 1490r., jednakże z jej treści wynika, że wieś ta musiała być ukształtowana i zamieszkana znacznie wcześniej. Najstarsi osadnicy Brennej to z pewnością ludność polska, rolnicza, przybyła tu z bardziej północnych terenów Śląska. Głównie z powodu przeludnienia szukała ona nowych miejsc osiedlenia i przenosiła się na tereny początkowo podgórskie, a następnie górskie. Sama nazwa wsi oraz przepływającej przez nią rzeki pochodzą najprawdopodobniej od staropolsko - słowiańskiego słowa "breń", które w tym języku oznaczało związane z wodą właściwości środowiska. To słowo wnieśli osadnicy wraz ze swoim językiem, a stwierdziwszy na zasiedlonym przez siebie obszarze istnienie rozbudowanego systemu wodnego, nadali jego głównemu ciekowi nazwę "Breń" z końcówka - "ica" typowa dla wielu polskich rzek. Od nazwy rzeki powstała nazwa wsi Brenna. W 1556 r. książę cieszyński Wacław III Adam nadał położoną w głębi doliny Brennicy wieś Brenną Wacławowi Wodzie z Kojkowic, zaś pola w Górkach Małych wraz z karczmą, młynem i rybnikami były w posiadaniu wójta Mikołaja Tańca. Przypuszczalnie w tym samym czasie na górskich polanach pojawili się wędrowni pasterze ze swoimi owcami Wołosi z Wołoszczyzny i Siedmiogrodu - terenów dzisiejszej Rumunii, jednakże ich pierwotną ojczyzną były południowe, górzyste części Półwyspu Bałkańskiego, a nawet tereny Azji Mniejszej. Wołosi przynieśli ze sobą nowa formę gospodarki- hodowlę bydła wołoskiego, to jest kóz i owiec,. Na wzór wołoski na polanach zaczęto zakładać szałasy. Gospodarka Szałaśnicza stała się wielką szansą dla mieszkańców Brennej, ponieważ terenów rolniczych było mało, a ziemia na ogół nieurodzajna. Przejęcie księstwa przez lotaryńską linię Habsburgów w 1772 r., było zapowiedzią istotnych zmian w gospodarce, dotąd nie obliczonej na wielkie zyski. Urbarz książęcy z 1775 r. wymienił kilkanaście szałasów, otaczających wieś Brenną. Poszerzanie pastwisk leżało w interesie górali, ale nie regentów, dla których ważniejsza była uprawa lasów już i tak znacznie uszczuplonych przez hutę szkła, Życie mieszkańców Brennej opierało się, więc, z bardzo nielicznymi wyjątkami, na gospodarce naturalnej i samowystarczalnej. W latach 1793 - 1796 wybudowano w Brennej obecny, murowany kościół. Ludności nieustannie przybywało, tak, że pod koniec XIX wieku musiała ona szukać pracy poza wsią w rodzącym się przemyśle w Ustroniu, Goleszowie, Karwinej. W 1802 r. Górki Wielkie zostały włączone do dóbr książęcych. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r, wioski w dolinie Brennicy w dalszym ciągu dzieliły losy całego Śląska Cieszyńskiego. W 1922 r. dawny majątek dworski w Górkach Wielkich wykupił Tadeusz Kossak. Wkrótce przybyła tu jego córka Zofia Kossak i mieszkała w Górkach prawie całe życie, za wyjątkiem lat okupacji i przymu-sowego zesłania. W okresie międzywojennym można mówić o początkach turystyki w Brennej, ponieważ w latach trzydziestych zaczęli przyjeżdżać tu pierwsi letnicy, do Brennej zbudowano nową drogę, a od 1929 r. kursował już autobus. Na Buczu otwarto w 1929 r. stanicę ZHP, przekształconą w Szkołę Instruktorek ZHP, na granicy Górek Wielkich oddano do użytku ujęcie wodociągowe dla miasta Cieszyn (1937 r.). Walory turystyczne Brennej propagowało Miejskie Koło Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Skoczowie. Brenna powoli zyskiwała opinię zacisznego letniska. Stopniowy rozwój zatrzymała II wojna światowa. W czasie drugiej wojny światowej Brenna była wcielona do Rzeszy Niemieckiej. Znane są działania grup partyzanckich złożonych w dużej części z miejscowej ludności. Już w 1940 r. związały się w Brennej pierwsze grupy podziemia ZWZAK. Brenna była jednym z najaktywniejszych jego centrów i ma tu swoją chlubną, a zarazem tragiczną kartę. Po dziś liczne miejsca walk, bezlitosnych odwetów okupanta, mogiły i pomniki przypominają o latach hitlerowskiej okupacji. Po wojnie coraz więcej ludzi znajdowało pracę w rozwijającym się przemyśle. Zaczęły się codzienne dojazdy do powstających w okolicy zakładów przemysłowych i kopalń, głównie w Rybnickim Okręgu Węglowym. W tym czasie zrealizowano wiele inicjatyw, zmierzających do uatrakcyjnienia wypoczynku i turystyki w rejonie Brennej. Jej bezsprzecznym walorem są głębokie, malownicze doliny i otwarte widoki z wielu szczytów okalających Brennę. Dobra komunikacja autobusowa ze Skoczowa, liczne szlaki turystyczne, szereg obiektów wypoczynkowych, kwater prywatnych, kąpieliska rzeczne, hala sportowa i boiska, wyciągi narciarskie i stadnina koni stwarzają wiele możliwości rekreacji i wypoczynku z dala od wielkomiejskiego zgiełku. Kilka dorocznych imprez sportowych i kulturalnych stanowi dodatkową atrakcję. Wśród letnich imprez wieloletnią tradycją cieszą się Wojewódzkie Przeglądy Wiejskich Zespołów Artystycznych i Dożynki Ekumeniczne .

« powrót